عزيز الله بيات
513
تاريخ تطبيقى ايران با كشورهاى جهان ( فارسى )
ناصر الدين شاه ( 1264 - 1313 ه . ق . ) ( 1847 - 1895 م . ) بعد از مرگ محمد شاه ، فرزند 16 ساله او ناصر الدين در تبريز جانشين پدر شد و پس از انتصاب ميرزا تقى خان به مقام صدراعظمى ، عازم تهران شد و بلافاصله دست به يك سلسله اصلاحات زد . در سال 1266 هجرى به فرمان او حشمت الدوله سلطان مراد ميرزا مأمور سركوبى سالار شد و در نزديكى جوين او را شكست داد و مشهد را تصرف كرد و خود با لقب حسام الدوله به حكومت خراسان منصوب شد . در سال 1267 هجرى روزنامه وقايع اتفاقيه نيز در زمان صدارت اميركبير در تهران انتشار يافت . در سال 1268 هجرى مدرسه دار الفنون افتتاح شد و در همين سال ميرزا تقى خان از مقام خود معزول و به حكومت كاشان منصوب شد . طولى نكشيد كه به دستور شاه در حمام فين كاشان كشته شد . در سال 1270 هجرى خيوه به تصرف روسها درآمد . در سال 1271 هجرى در زمان حكومت فريدون ميرزا فرمانفرما در خراسان والى خوارزم محمد امين خان به خراسان تاخت و تا حدود سرخس پيش آمد ، اما در محل آقدربند به دست سپاهيان فريدون ميرزا مغلوب و مقتول شد . در زمان سلطنت ناصر الدين شاه ، دوست محمد خان تحت نظارت عمال انگلستان حكومت كابل را در دست گرفت و طولى نكشيد كه عازم فتح هرات شد . در اينزمان ، عمال انگليسى با دادن رشوه به متنفذين هرات آنها را با تصميم امير كابل موافق كردند . در نتيجه هرات سقوط كرد . به فرمان ناصر الدين شاه ، حسام السلطنه مأمور فتح هرات و سركوبى دوست محمد خان شد . در سال 1273 هجرى هرات را فتح كرد و به نام ناصر الدين شاه خطبه خوانده شد و هراندازه انگليسها در انصراف سپاه ايران در كار تصرف آن شهر كوشيدند ، مفيد واقع نشد . به همين دليل حكومت هندوستان همان سياست تهديدآميز زمان محمد شاه را تجديد كرد و نيروى دريايى انگلستان در آن سال جزيره خارك و بندر بوشهر را تصرف كرد . ميرزا محمد خان قاجار به اتفاق احتشام الدوله حاكم خوزستان مأمور جلوگيرى از تجاوزات انگليسها شد ، ليكن توفيقى نيافت و انگليسها تا اهواز پيش راندند . ناچار به فرمان ناصر الدين شاه ، فرخ خان امين الدوله در پاريس به وساطت ناپلئون سوم با سفير انگليس به مذاكره پرداخت و در همين سال بين دو دولت ايران و انگليس عهدنامهاى بسته شد كه به موجب آن مقرر گرديد